CITA GO-ONek zabaldu ditu ateak Donostian, alzheimerraren eta beste dementzia batzuen prebentzioan eta arretan erreferente den zentroa

CITA GO-ON Prebentzioaren Kultura Zentroaren inaugurazioa izan da gaur Donostiako Frantzia Pasealekuan. Espazio berria Unitate Komunitarioa da, eta alzheimerra eta beste hainbat dementzia prebenitzea, hautematea eta artatzea du helburu, esku hartze goiztiarra sustatuz, kaltetutako pertsonei lagunduz eta haien familiei ikuspegi integrala eta gertukoa eskainiz.

CITA Alzheimerrek gidatutako ekimena Gipuzkoako Foru Aldundiko Zainketa eta Gizarte Politiketako departamentuak sustatu du, eta Adinberriren eskuhartzearekin, zahartze osasungarriaren prebentzioaren ikuspegia du. Ekimena, era berean, sustatu da Donostiako Udalaren, Osakidetzaren eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailaren Donostialdeako ESIaren eta Afagiren laguntzarekin; azken hau erreferentziazko erakundea da Gipuzkoan, alzheimerra duten pertsonen senideei laguntzeko.

Inaugurazioan izan dira proiektua ahalbidetu duten erakunde eta ordezkariak; guztiek, dementzia duten pertsonen eta haien familien prebentzioa, detekzio goiztiarra eta arreta komunitarioa indartzea izan dute helburu, beti ere, ikuspegi integralarekin eta pertsona erdigunean jarriz.

Eider Mendoza Gipuzkoako diputatu nagusiak zentro berri honek dementzia duten pertsonen eta haien senideen "ongizate integralean" egingo duen ekarpena "oso positiboa eta berritzailea" dela adierazi du, prebentzioan eta arreta pertsonalizatuan oinarritutako ikuspegia duelako. Era berean, azpimarratu du lurraldea "benetako eraldaketan" murgilduta dagoela zainketen eremuan, eta, testuinguru horretan, "gero eta garrantzi handiagoa" hartuko dutela "osasunaren ikuspegia eta ikuspegi soziosanitarioa" integratzen dituzten zerbitzuek. Horretarako, erakundeek, erakunde sozialek eta familiek elkarlanean jarraitzeko konpromisoa berretsi du, "berrikuntzaren bidean jarraitu eta pertsonen ongizatean eta bizi-kalitatean hobekuntzak eragiten dituzten espazioak sortzen jarraitzeko", laburbildu du.

Donostiako alkateak nabarmendu duenez, horrelako ekimenei eta haren garapenean inplikatutako erakundeei esker, "Donostia, beste behin ere, erreferentziazko lekua da osasuna eta zaintza bezalako arlo garrantzitsuetan zientziaren eta berrikuntzaren alde egiten duten proiektu aitzindarientzat. Eta baita zorroztasun zientifikoak eta humanismoak elkarri eskua ematen dioten leku bat ere". Insaustik gaineratu duenez, "harro egoteko modukoa da gure hiriak pertsonen arretarekin duen konpromisoa sinbolizatzen duen proiektu baten parte izatea: eredu aurreratua, gizatiarra eta hurbila, bizi-kalitatea hobetzen duena eta etapa guztietan laguntzen duena. Gainera, bere ikuspegi integrala eta komunitarioa izateak, erakundeen, profesionalen eta herritarren arteko lankidetzan oinarritua dagoenak, ezin hobeto irudikatzen du etorkizuneko erronkei aurre egiteko prest dagoen Donostia".

Maite Martínez de Albeniz Donostialdea ESIko gerenteak erakundeak duen konpromisoa azaldu du, bai osasun arretaren etengabeko hobekuntzarekin eta baita ere lurraldeko eragileekin lankidetza indartzearekin. Era berean, gaineratu du, osasunaren, gizartearen eta komunitatearen arteko koordinazioa sendotzearen garrantzia, herritarren beharrei erantzun integralagoa emateko, pertsonak erdigunean jarriz eta arreta eredu hurbilago, prebentiboago eta ongizatera bideratuago baterantz aurrera eginez.

Bestalde, Pablo Martínez Lage CITA Alzheimerreko zuzendari zientifikoak adierazi duenez, "trakzio proiektu hau gauzata ahal izan da Eusko Jaurlaritzak, Aldundiak, Berrikuntza Ministerioak, HNA Fundazioak eta beste batzuek lagundutako ikerketa proiektuetan CITA alzheimerrek metatu duen esperientziari esker. Proiektu honetan, Aldundiak bere gain hartu du "desgaitasunik gabeko" bizi itxaropena luzatzeko erronka, eta alzheimerrak sortzen duen mendekotasuna prebenitzea helburu duen esku hartzea. CITA GO-ON proiektuak ikerketaren emaitzak hobetsi ditu, ezagutza zerbitzu bihurtuz. Donostia alzheimerreko Berrikuntza eta Ikerketa hiri gisa finkatu du, eta Gipuzkoa aitzindari bihurtu du Europako eta Munduko orden berriaren mapan, garun-osasunaren eta gaixotasun honen aurkako eragiteko helburuarekin".

Europan aitzindaria den eredua, esku-hartze unitate bikoitzarekin

Zentro berriak bi unitate bereizi eta osagarri ditu, eta honek CITA GO-ON egoitza eredu berritzaile bihurtzen du Europan. Alde batetik, prebentzioan, sentsibilizazioan, detekzioan eta esku-hartze goiztiarrean oinarritutako unitatea du, arrisku-faktoreak dituzten pertsonen lehen mailako prebentzioan eta gaixotasunaren hasierako faseetan dauden pertsonen bigarren mailako prebentzioan oinarritua.

Bestetik, arreta, orientazio eta zaintza unitate bat du, gaixotasunaren ondoriozko mendekotasuna duten pertsonentzat eta haien familientzat, etxean eta komunitatean jarrai dezaten laguntzeko; bertan laguntza espezializatua eta akonpainamendua eskainiz.

Bi unitateek ikuspegi integral batetik egiten dute lan, faktore personalak, familiarrak eta komunitarioak txertatuz, zorroztasun zientifikoa arreta hurbil eta humanizatuarekin konbinatuz.

Prebentzio-programa, 250 parte-hartzailerekin

Joan den urritik, 250 pertsona inguru ari dira parte hartzen CITA GO-ONek bultzatutako prebentzio-programan. Herritarrak ekimen horretan parte hartzera gonbidatzeko, hasiera batean CITA-Alzheimerren kapital sozialeko kide ziren 700 pertsonarekin jarri ziren harremanetan, eta, ondoren, Donostiako Udalaren bitartez, gutun bat bidali zitzaien zentroaren inguruan bizi ziren 2.600 herritarri.

Guztira, 620 pertsona erregistratu ziren programan. Osasun-egoerari buruz emandako informazioan oinarrituta, 300 pertsonako lehen hautaketa bat egin zen, eta horretarako kontuan izan zen esku-hartzeaz baliatu zitezkeen pertsonak identifikatzea, hau da, hauen ohiturak eta bizimodua hobetzeko aukera zuten herritarrak. Fase horretan, programaren funtzionamendua azaldu zitzaien, eta osasunarekin eta ongizatearekin lotutako funtsezko bost esparruren ebaluazioa egin zen: arrisku kardiobaskularreko faktoreak, nutrizioa eta elikadura-ohiturak, jarduera fisikoa eta forma-egoera, gaitasun kognitiboak eta memoria eta ongizate emozionala.

Arreta espezializatua eta ia erabateko okupazioa duen eguneko zentroa

Prebentzio-unitatearekin batera, zentroak eguneko zentro espezializatu bat ere badu. Jarduera 2026ko urtarrilaren 21ean hasi zen, lehenengo zortzi erabiltzaileak sartu zirenean, eta otsailean zehar pixkanaka gehitu dira erabiltzaile berriak.

Gaur egun, erabilgarri dauden 30 plazetatik 29 beteta daude, eta datozen egunetan libre dagoen plaza osatuko da.

Zentroko diziplina anitzeko taldea erabiltzaile bakoitzaren Banakako Arreta Plana (BAP) osa-tzen ari da gaur egun, hauen premia espezifikoei erantzungo dieten esku-hartze pertsonalizatuak zehazteko.

Eskalatzeko eta erakundeen arteko lankidetzarako bokazioa duen proiektua

CITA GO-ON proiektu pilotu gisa aurkezten den arren, CITA-Alzheimerrek metatutako esperientziatik sortu da, eta eskalagarritasun-bokazio argia du. Haren diseinuak aurreikusten du lurraldeko ekosistetemetako agente eta baliabideekin bat egiten joatea, epe ertain eta luzera eragin jasangarria izango duen eredu erreplikagarri gisa sendotzeko.

Alzheimerra eta beste dementzia batzuk prebenitzeko, atzemateko eta artatzeko ikuspegi integral eta komunitario baten aldeko apustua egiten du proiektuak, erantzunkidetasun sozialean, herritarren parte-hartzean eta erakundeen arteko lankidetzan oinarrituta.

Aurrera pausua eredu soziosanitarioaren gizarteratzean

Dimentsio soziosanitarioa proiektuaren ardatz nagusietako bat da. Osakidetzarekiko lankidetzak osasun-sistemaren eta gizarte-zerbitzuen arteko integrazioa indartzea ahalbidetzen du, eredu kohesionatuago, eraginkorrago eta pertsonarengan zentratuago baterantz aurrera eginez.

Esperientzia pilotu hau Gipuzkoako Foru Aldundiaren Zainketa eta Gizarte Politiken 2030 Agendan kokatzen da, lurraldea gizarte zaintzaileagoa, bidezkoagoa eta osasungarriagoa bihurtzera bideratutako ibilbide-orria. Esparru horretan, eragile estrategikoen arteko lankidetza sustatzen duten proiektu traktoreak bultzatzen dira, eta ongizate kolektiboaren fun-tsezko eremuetan eraldaketaren katalizatzaile gisa jarduten dute.

Nazioarteko oinarriko ikerketa aplikatua

Proiektuak, gainera, CITA-Alzheimer Fundazioaren ikerketa-ibilbide sendoa du oinarri, arrisku areagotuaren detekzioaren eta arrisku-faktore aldagarrien eta bizi-ohitura osasungarrien gaineko esku-hartzearen esparruan, narriadura kognitiboa eta alzheimerren gaixotasunak eta antzeko beste gaixotasun batzuek eragindako dementzia-mendekotasuna aurreikusteko. Azken 15 urteotan CITA Alzheimerrak garatu dituen proiektuek Eusko Jaurlaritzaren, Aldundiaren, Zientzia eta Teknologia Ministerioaren eta HNA Fundazioaren laguntza izan dute. Izandako lorpenak Osakidetza, Biogipuzkoa, Basque Culinary Center, Euskal Herriko Unibertsitatea, Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Debako Udala, Beasain, Irun, Donostia, AFAGI, Neurozientzien Akhucarro Institutua eta beste hainbat erakunderen lankidetzari esker lortu dira, eta bereziki horietan parte hartu duten milaka gipuzkoar boluntarioren konpromiso eta ahalegin hutsalari esker.

Burmuineko osasuna zaintzeko funtsezko alderdiak, hala nola bizi-ohiturak, osasun kardio-baskularra edo estimulazio kognitiboa, eremu estrategikoak dira, eta horietan esku har daiteke gaixotasuna garatzeko arriskua atzeratzeko edo murrizteko. Ezagutza hori nazioartean aitortutako ikerketetatik abiatuta sortu da, besteak beste, Suediako Karolinska Institutuak bermatutako ikerketetatik, eta garuneko osasuna eta prebentzioa zahartze aktibo eta osasungarriaren ikuspegitik sustatzera bideratutako estrategia europar eta global batean oinarritzen da.