Gipuzkoak eremu sanitarioan komunikazioa hobetzeko kulturarteko bitartekotzako proiektu pilotu bat jarri du abian

Kultura eta Lankidetza departamentuak, Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak, Osakidetzak, IIS Biogipuzkoak eta Medikuen Elkargo Ofizialaren Fundazioak parte hartzen dute proiektu berritzaile honetan.

Ekimenak jatorri ezberdinetako pertsonak prestatu ditu kulturarteko osasun bitartekaritzan eta bi urtez ebaluatuko du zer ekarpen egiten duten laguntza ulergarriagoa, bidezkoagoa eta kultur aniztasunari egokituagoa izan dadin.

Proiektu hau guztiz pilotua, esperimentala eta ikerketakoa da. 2026an eta 2027an, kulturarteko laguntza-eredu baten bideragarritasuna eta balizko emaitzak aztertzea da helburua.

Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura eta Lankidetza Departamentuak, Biogipuzkoa Osasun Ikerketa Institutuak, Donostialdeko ESIk eta Gipuzkoako Sendagileen Elkargo Ofizialaren Fundazioak proiektu pilotu bat aurkeztu dute gaur, osasun arloko kulturarteko bitartekotzan berrikuntza sustatzeko, osasun arloko profesionalen eta kultura- eta hizkuntza-jatorri desberdinetako pazienteen arteko komunikazioa hobetzea ahalbidetuko duten tresna berriak aztertze aldera.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzan egindako prentsaurrekoan parte hartu dute Goizane Álvarez Kultura eta Lankidetzako foru diputatuak; Itziar Vergara Biogipuzkoako zuzendari zientifikoak; Maite Martínez de Albéniz Zabaleta Donostialdeko ESIko kudeatzaileak; Iñaki Eizaguirre Sexmilo Gipuzkoako Sendagileen Elkargo Ofizialeko Fundazioko presidenteak.

Ekimena pilotua, esperimentala eta ikerketakoa da. Haren helburua da aztertzea, 2026. eta 2027. urteetan, kulturarteko laguntza-eredu baten bideragarritasuna eta balizko emaitzak, ondorengo edozein jarraipen edo garapen baloratu aurretik.

Proiektuaren abiapuntua da hizkuntza- eta kultura-oztopoek zaildu egin dezaketela osasun-sistemarako sarbidea, diagnostikoak ulertzea, tratamenduen jarraipena egitea eta pazienteen eta profesionalen arteko konfiantza-harremana. Osasun-eremuan, komunikazioak terminologia espezializatua erabiltzen du, eta errore-marjina txikia da. Informazio osatugabea edo gaizki ulertua izateak ondorioak izan ditzake bai pertsonen osasunean, bai baliabide publikoak egoki ez erabiltzean.

Goizane Álvarez foru-diputatuak azpimarratu duenez, "proiektua sortu da pertsona guztiak duintasunez artatuko dituen osasun publikoaren defentsan oinarrituta, pertsona horien jatorria, hizkuntza edo egoera ekonomikoa edozein izanik ere".

«Berdintasuna bermatzea ez da errealitate desberdinak modu berean tratatzea, baizik eta eskubideak baldintza berberetan baliatzea eragozten duten oztopoak identifikatzea eta kentzea. Zer gertatzen zaigun, zer tratamendu jarraitu behar dugun edo zer erabaki hartzen ari garen ulertzea osasun kontua da, baina baita autonomiarena, justizia sozialarena eta eskubideena ere", adierazi du Álvarezek.

Diputatuak, halaber, ekimenaren izaera esperimentala azpimarratu du: "Ez gara dagoeneko finkatuta dagoen zerbitzu bat aurkezten ari, proiektu pilotu bat baizik, eta zorroztasunez aztertu, neurtu eta ebaluatu beharko da. Ezagutza sortu nahi dugu, eta egiaztatu ea kulturarteko bitartekaritzak modu eraginkorrean lagun dezakeen osasun-arretaren kalitatea hobetzen eta desberdintasunak murrizten".

Itziar Vergara Biogipuzkoako zuzendari zientifikoak azaldu duenez, “osasun-erakundeek erabaki behar dute zer prozedura eta teknologia berri sartu behar diren beren zerbitzu-zorroan, eta erabaki hori babestuko duen ebidentzia sendoa izan behar dute. Osasun-ikerketako institutuok ebidentzia hori sortzen duten ikerketa- eta berrikuntza-proiektuak babesten ditugu, eta erabakiak hartzeko prozesuan laguntzen diegu erakundeei. Kasu honetan, antolakuntza berritzeko proiektua da. Proiektua asistentzia-profesionalek identifikatutako behar batetik sortu da, eta erantzuna erakundeen arteko lankidetzaren bidez bilatu da, bereziki GFAren bidez, pertsonak trebatuz eta pazienteei eskainitako arreta-prozesua aldatuz. Proiektu esperimentala denez, ebaluatu egingo da, eta emaitzak aztertu eta antolakundeari aurkeztuko zaizkio. Aipatu ditudan zereginak: beharrak aztertzea, erantzunak eta kolaboratzaileak bilatzea, emaitzak aztertzea eta erabakiak hartzen laguntzea dira Biogipuzkoa Institutuaren eta osasun-ikerketako euskal institutu guztien lan-ardatzetako batzuk”.

Bestalde, Harkaitz Azkune Donostialdeko ESIko Gaixotasun Infekziosoen Zerbitzuko medikuak hau adierazi du: "gure eguneroko zereginean gero eta ohikoagoa da hizkuntza- eta kultura-hesia duten pertsonak artatzea. Horrek zaildu egiten du prozesua, eta berekin dakar tratamenduekiko atxikidura-falta, jarraipen irregularra kontsultetan, eta beharrezkoa ez denean ospitaleratzeak luzatzea ere bai.

Azkenik, Iñaki Eizaguirre Sexmilo Gipuzkoako Sendagileen Elkargo Ofizialeko Fundazioko presidenteak azpimarratu duenez, "komunikazioa egintza medikoaren funtsezko tresna da. Profesional sanitarioaren eta pazientearen arteko harreman on bat konfiantzan, elkar ulertzean eta informazioa argi transmititzeko eta jasotzeko gaitasunean oinarritzen da. Baina komunikatzea ez da hitzak itzultzea bakarrik. Askotan, testuinguru kulturala, osasuna, gaixotasuna edo osasun-sistema bera ulertzeko modu desberdinak ulertu behar dira. Kulturarteko bitartekariaren figurak balio bereizgarria ematen dio horri, elkar ulertzea errazten du eta profesionalen eta pazienteen arteko harremana eraginkorragoa, hurbilagoa eta seguruagoa izan dadin laguntzen du.

Fundaziotik uste dugu gure misioa dela medikuei laguntzea beren lana egiten, kalitate handiagoko osasun-arreta ematen lagunduko duten ekimenak bultzatuz. Baina, era berean, konpromisoa hartu dugu migratzaileak osasun-sistemara berdintasun handiagoko baldintzetan sar daitezen laguntzeko, osasunerako duten eskubidea ulertzea, konfiantza izatea eta eraginkortasunez erabiltzea zailtzen duten oztopoak gaindituta. Horregatik, ikerketa-proiektu honetan parte hartzen dugu, sinetsita baikaude ezagutza sortzeak eta tresna berriak ebaluatzeak aukera emango duela aurrera egiteko osasun-arreta gizatiarrago, ekitatiboago eta gure gizartearen aniztasunera hobeto egokituago baterantz."

Prestakuntza espezializatua

Lehen fasean, prestakuntza eman zaie gaztelania eta jatorrizko herrialdeari edo kulturari lotutako hizkuntza bat menderatzeaz gain, bitartekaritza-lanak egiteko gaitasuna duten pertsonei.

Prestakuntzak kulturarteko bitartekaritzarekin, komunikazioarekin eta osasunaren arloko oinarrizko ezagutzekin lotutako edukiak jorratzen ditu. Helburua da parte-hartzaileek profesionalen eta pazienteen arteko ulermena bideratu ahal izatea, hitzez hitzeko itzulpenera mugatu gabe, testuinguru kultural eta sozial jakin batzuk interpretatzen ere lagunduta.

Proiektu pilotu honetan, kulturarteko bitartekaritza sanitarioa ulertzen da hizkuntza-oztopoek eta oztopo soziokulturalek osasun-sistemarekiko sarbidean eta harremanean dituzten ondorioak nola murriztu daitezkeen aztertzeko tresna gisa. Ez dituzte osasun-langileak ordezten, ez dute esku hartzen erabaki klinikoetan, eta ez dituzte ordezten lehendik dauden itzulpen-baliabideak.

Gero eta errealitate zabalagoa eta askotarikoa

Proiektu honek erantzuten dio Gipuzkoako eta Euskadiko gizartearen kultura- eta hizkuntza-aniztasunak izan duen gorakadari. Ekimenaren dokumentazioan jasotako datuen arabera, 2022an 253.939 atzerritar bizi ziren EAEn, hau da, biztanleriaren % 11,5. Zifra hori bikoiztu egin zen aurreko hamabost urteetan.

Donostiako Unibertsitate Ospitalean, 2024an, Gipuzkoara iritsi berri ziren migratzaileen osasuna bahetzeko programa baten baitan burututako esperientziari esker, 115 pertsona baloratu ahal izan ziren. % 54k itzulpenaren laguntza behar izan zuen ulermen egokia bermatzeko, eta % 13k ez zekien irakurtzen edo idazten.

Lan horrekin, halaber, osasun-sistemarekin harremanetan jartzeko eta jarraipena egiteko zailtasunak hauteman ziren, bai eta aurrez diagnostikatu gabeko patologien presentzia nabarmena, txertaketa-estaldura eskasa eta sintomatologia psikologiko edo emozionaleko kasu ugari ere. Emaitza horiek agerian utzi zuten komeni zela formula berriak ikertzea komunikazioa, konfiantza eta gomendio medikoekiko atxikimendua hobetzeko.

Bi urteko ebaluazioa

Proiektu pilotua 2026an eta 2027an burutuko da, parte hartzen duten erakundeen laguntzarekin eta jarraipenarekin. Aldi horretan, egindako esku-hartzeen kopuruari eta ezaugarriei buruzko datuak bilduko dira, eta horiek izan dezaketen eragina aztertuko da.

Ebaluazioak pazienteei eta profesional sanitarioei zuzendutako gogobetetasun-inkestak jasoko ditu, bai eta txertaketarekin, gomendio medikoen jarraipenarekin eta tratamenduekiko atxikidurarekin lotutako adierazleak ere.

Emaitzei esker, ereduak laguntza-komunikazioa hobetzen, osasun-informazioa ulertzen eta migratzaileak osasun-sistemara benetan sartzen laguntzen duen zehaztu ahal izango da. Ebaluazio horren ondoren soilik atera ahal izango dira programaren erabilgarritasunari, mugei eta balizko bilakaerari buruzko ondorioak.

Álvarezek eskerrak eman dizkie Biogipuzkoari, Donostialdeko ESIari, Gipuzkoako Sendagileen Elkargo Ofizialaren Fundazioari, gizarte-erakunde laguntzaileei eta prestakuntzan parte hartu duten pertsonei.

"Aniztasuna egungo Gipuzkoaren parte da, eta erakunde publikoek ikasi, berritu eta gure politikak errealitate horretara egokitu behar ditugu. Proiektu pilotu honek, hain zuzen ere, hori lortu nahi du: entzutea, ikertzea eta zerbitzu publiko hurbilagoak, ulergarriagoak eta ekitatiboagoak lortzeko bidean aurrera egitea, ebaluazio zorrotza egin aurretik ondoriorik aurreratu gabe", adierazi du amaitzeko.