Biografiak
Richards Lyde Hornbrook 1783. urtean jaio zen, seguruenik Plymouth hirian. Errege Marinan sartu zen eta Napoleonen aurkako gerretan parte hartu zuen. 1836ko ekainean Donostiara iritsi zen lehen karlistadan parte hartzeko. Pasaiako Lord John Hay gotorlekuan hartu zuen ostatu, eta bertan akuarelaz marrazki batzuk egin zituen. Oriamendiko batailan, eta Hernani, Irun eta Hondarribia hartzen parte hartu zuen. Euskal Herrian 1840. urtera arte egon zen. Plymouthen hil zen, 1856. urtean.
Thomas Lyde Hornbrook, aurrekoaren seme, 1808an jaio zen eta itsas margolari bezala bere ospea lortu zuen. 1830 inguruan ezaguna izaten hasi zen eta bere lanik onenetakoak egin zituen, egun Greenwichko National Maritime Museum eta beste hainbat bildumetan gordeak. 1836ean Britainiar Lejioko ofizial modura etorri zen Donostiara, bere aitarekin bat eginez. Gatazka honi buruzko zenbait akuarela egin zituen, horietatik batzuk litografia modura erreproduzitu zituen Londresen argitaratu zuen lanean: "Twelve views in the Basque Provinces illustrating several of the actions in wich the British Legión was engaged with Carlist Troops". Ustez bere aitarekin batera itzuli zen Ingalaterrara 1840ko abuztuan. Plymouthen hil zen 1855.eko abuztuan.
Gaiak
Eguneroko bizitza
Koaderno horretan itzainak, ikuzleak, iruleak eta Pasai Donibaneko batelari ospetsuak ageri dira, bidaiariak herri horretatik Donostiara garraiatzen zituztenak.
1836ko maiatzaren 5eko bataila
1836ko maiatzaren 5ean, Euskal Herrira iritsi berri zen Britainiar Legio Osagarriak, George de Lacy Evans jeneralaren agindupean, Donostia setiatuta zuten karlistei egin zien eraso. Karlistek gogor egin zieten aurka, baina azkenean Hernanirantz egin zuten atzera, eta hiru kanoi utzi zituzten bidean. Donostiar liberalek pentsatu zuten britainiarren laguntzarekin gerra ia irabazita zegoela. Iritzi hori islatzen dute liberalen artean zabaldu ziren bertso hauek:
Paisaiak
Koadernoa eta akuarelak karlistaldian egin ziren, eta beraz, irudiotan Richardsek ezagututako eremua ageri da; hau da, Pasaia, Lezo, Altza eta Donostia batez ere. Hondarribia eta Hernani herrien irudiak 1837tik aurrera egin zituen, Britainiar Legioak bi herri horiek hartu zituenean. Andoain, Tolosa eta Bergara gerra amaitu ondoren ikusi ahal izan zituen; hau da, 1839ko abuztuan.
Donostia
Motako gaztelua
San Frantzisko komentua
Antiguako komentua
San Telmo komentua
Zurezko zubia, etorkizunean Santa Katalina
San Frantzisko iturria
Eskola publikoa
Alza
Pasaia
Pasai San Pedro
Pasai Donibane
Lezo
Hondarribia
Hernani
Andoain
Tolosa
Bergara
Lord John Hay gotorlekua
Jaizkibel mendiko hegalean eraiki zuen Britainiar Legioak, Pasaiako portua kontrolatu ahal izateko. Gotorleku hori Richardsen koadernoan eta Thomasen litografietan ageri da, baita beste egile batzuen marrazkietan ere, esaterako Britainiar Legioko partaide zen Henry Wilkinsonen irudietan.
Irun hartzea
Lehen Karlistadan Britaniar Legioaren arrakasta nagusia izan zen Irun hartzea. Tropa karlisten gehiengoa Errege Espedizioan Madrilera zihoala aprobetxatuz, Donostiako liberalek blokeoa hautsi zuten Sir George de Lacy Evansen agindupean, Hernani, Oiartzun, Irun eta Hondarribia hartu zituztenean.
Thomasek batailan parte hartu zuen, eta gertakari hari buruzko irudiak Londresen kaleratu zituen 1840. urtean.
Irungo herriaren gaineko erasoaldia, Britainiar Legioaren eta kristinatarren indarrek batera burutua, 1837ko maiatzaren 17an: ezkerrera, Hondarribiko ikuspegi urruna, eta eskuinera, Hendaiako herria
Hondarribiko Irungo atearen kanpoaldea : lehergailuari eusten eta lehen aldiz sartu zen leihoa zeharkatzen, 1837ko maiatzak 17
fontarabia_gate.jpg
Litografiak
Thomasek Londresera itzultzean 12 litografiaz osatutako albuma argitaratu zuen: Twelve Views in the Basque Provinces illustrating several of the actions in wich the British Legion was engaged with Carlist Troops. Foru Aldundiko bildumetan hauetako 9 dauzkagu. San Telmo Museoak eta Hondarribiko Udal Artxiboak beste 2 eskaini dizkugute.
Donostia San Frantzisko komentutik: Urumea ibaiko pontoi zubia eta zurezko zubi berriaren hasiera, 1836ko maiatza
Hernani Oriamendiko Bentako goi-ordokitik: karlistak Evans jeneralak defendatutako posizioari erasoa joz, 1837ko martxoaren 16an, eta Britainiako Erregeren Itsas Soldaduen azken posizioa
Irungo herriaren gaineko erasoaldia, Britainiar Legioaren eta kristinatarren indarrek batera burutua, 1837ko maiatzaren 17an: ezkerrera, Hondarribiko ikuspegi urruna, eta eskuinera, Hendaiako herria
Kredituak
Richards eta Thomas HORNBROOK. Euskal Herria Lehen Karlistaldian bi militar britainiarren iruditan erakusketa birtualaren ekimena ZUMALAKARREGIA MUSEOArena da.
Sustatzaileak
Gipuzkoako Foru Aldundia
- Diputatu Nagusia: Markel Olano Arrese.
- Kultura eta Euskara Departamentuaren Diputatua: María Jesús Aranburu Orbegozo.
- Kultura Ondarearen zuzendari nagusia: Maria Pilar Azurmendi Echegaray.
- Ondare Historiko-Artistikoaren, Artxiboen eta Museoen Zerbitzuburua: Gabriela Vives Almandoz.
- Kultura Sustapeneko eta Hedapeneko Zuzendari Nagusia: Haritz Solupe Urresti.
- Liburutegiko eta Kultur Sustapen eta Hedapeneko Zerbitzuburua: Francisco Javier López Landatxe.
- Museoen Arduraduna: Nekane Goenaga Maiza.
Proiektuaren zuzendaritza
- Karmele Barandiaran. K6 Kultur Gestioa.
Proiektuaren koordinazioa
- Lourdes Azpiazu. Zumalakarregi Museoa- K6 Kultur Gestioa. Ormaiztegi (Gipuzkoa)
Datu basearen diseinua eta dokumentu hautaketa
- Mikel Alberdi. Zumalakarregi Museoa. K6 Kultur Gestioa. Ormaiztegi (Gipuzkoa)
Dokumentalista
- Doltza Laskurain. K6 Kultur Gestioa
Diseinu grafikoa eta web gunearen errealizazioa
- K6 Kultur Gestioa / Entrewebs
Irudien digitalizazioa
- Gorka Agirre
Promozio eta komunikazioa
- Kizkitza Ugarteburu. Zumalakarregi Museoa. K6 Kultur Gestioa. Ormaiztegi (Gipuzkoa).