Gipuzkoako Lurralde Historikoko 2026. urterako Aurrekontu Orokorrek lurraldearen erronkei aurre egiteko tresna eragile bat izan behar dute, eta, alde horretatik, legegintzaldi honetako Plan Estrategikoaren 118 ekintza lerroak oinarri hartuta, foru arau proiektu honek bektore modura jarduten du Gipuzkoako Foru Aldundiaren eta foru sektore publikoa osatzen duten gainerako entitateen politika publikoak inplementatzeko garaian.

2026ko Aurrekontu Orokorrak hazkunde ekonomikoak eta enplegu sorrerak markatutako testuinguru batean prestatu dira. 2024an Euskadiko ekonomia % 2,5 hazi zen (2023an baino puntu erdi bat gutxiago), 2025eko lehen seihilekoan % 2,1 egin du gora, eta, 2026rako, % 1,9ko hazkunde erreala eta % 4ko hazkunde nominala espero dira. Lan merkatuak bizi-bizi jarraitzen du, eta joera positiboa erakusten du ekonomiaren hazkunde egonkorragatik.

Hala eta guztiz ere, Gipuzkoako ekonomiak ez dio ihes egiten gero eta aldakorragoa den ingurune politikoari, zeinaren ezaugarri nagusiak baitira Ukraina eta Gazako gatazka armatuak, batetik, eta EBko herrialde nagusiek defentsa, teknologia eta energia arloan lortu nahi duten autonomia estrategiko handiagoa, bestetik. Horri gehitu behar zaio iaz baino ingurune askoz protekzionistago eta zatikatuagoa dugula, batik bat AEBen muga zergek ekarri duten politika oldarkorragatik, zeinaren ondorioz Europa eta Txina beste posizionamendu bat hasi baitira hartzen merkataritzaren taulan, nahiz eta horren efektuak oraindik ez diren argi ikusten. Seguraski, horiek dira elementurik esanguratsuenak, baina badaude beste batzuk ere elkarrekin konbinatuta ziurgabetasun maila handia sortzen dutenak, eta 2026ko ekitaldiari ekiteko garaian aintzat hartu beharko direnak.

Nolanahi ere, elementu positiboak ere ikusten dira, hala nola inflazioa moderatu izana, epe ertainean % 2ko helburura hurbilduz joan baita, edo bai soldatetan eta bai giltzarri diren sektoreetako prezioetan izandako igoera arina, EAEko eta Gipuzkoako ekonomiaren portaera hobetzea ekarri duena. Era berean, prezioen igoeraren erritmoa izaten ari den egonkortze joera EBko beste ekonomia garatuetan ere gertatzen ari da, eta horrek aukera eman dio Europako Banku Zentralari azken urtean interes tasa ofizialak murriztuz joateko eta, horrekin batera, enpresek, familiek eta administrazioek jasaten duten zama finantzarioa ere arintzeko.

Gipuzkoako Foru Aldundiaren 2024-2027 Plan Estrategikoak ekintza politikoaren bide orria markatzen du, 2026ko ekitaldiko Aurrekontu Orokorren proiektua ere konfiguratzeaz gain. Bertan tamaina handiko helburuak aurreikusten dira, honako hauek, besteak beste: Gipuzkoa zaintza zerbitzuen lurralde gisa finkatzea, Gipuzkoako ekonomiaren sendotasuna eta lehiakortasuna handitzea, jasangarritasunean aurrera egitea eta erreferente bihurtzea, eta eremu guztietan lankidetza eta komunitate lana sustatzea.

Zainketen eremuan, helburua izango da pertsonei ahalik eta arretarik onena ematen jarraitzea, zaintza zerbitzuen eredu berritzailean aurrera egitea eta hainbat arlotan gertatzen ari den goranzko eskariari erantzun ahal izatea (biztanleriaren zahartze prozesua, mendekotasuna, haurren eta nerabeen babesa, migrazioa, gizarteratzea edo genero indarkeria dira arlo horiek). Gizarte kohesioaren eta bizi kalitatearen ikuspegitik Gipuzkoak erreferentziazko lurralde bat izaten jarraitzea izango litzateke horren xedea. Gipuzkoako Gizarte Zerbitzuen Mapak eremu horretan dauden zerbitzu eta azpiegitura beharrak zehazten ditu. Bada, haren bide orriari jarraituta, aurrekontu proiektuan honako hauek garatzea aurreikusten da: Adinberri zentroa eraikitzea zahartze prozesua ikertzeko erreferentzia zentroa izan dadin; egoitzak eta zentroak eraikitzea eta zainketen eredu berrira egokitzea; edo foru sozietate berri bat abian jartzea, ekipamendu berriak sortzeko, hirugarren sektoreko entitateekin eta/edo udalekin batera.

Ekonomiari dagokionez, apustua argia da oso: industriaren ekonomia errotzea, espezializazioa lortzea, Gipuzkoako enpresa sareak egokitzapenerako duen gaitasuna indartzea, laguntza ageriko bat ematea hazkunde ahalmen handiko jarduera sektore berriak garatu eta finkatu daitezen, teknologia parkeak indartzea, hurbiltasuna agertzea enpresen premia espezifikoei erantzuteko garaian, arreta berezia jartzea lehen sektorearen profesionalizazioan eta hura indartzeko prozesuan, edo esku hartze eremu berriak aztertzea Gipuzkoak enpresa proiektu sendoak ezarri eta garatzeko lurralde lehiakorra izaten jarrai dezan. Trakzio ahalmen handiko proiektu batzuk, hala nola Mubil, Gantt-Biociencias edo IBM-Euskadi Quantum Computational Center-ren superordenagailu kuantikoaren instalazioa, apustu horren adibide onak dira, dudarik gabe.

Bestalde, trantsizio ekologikoarekin eta klima aldaketaren aurkako borrokarekin lotutako erronkei aurre egiteko ekintza publikoa ere nabarmendu beharra dago. Izan ere, Foru Aldundiak tinko eusten dio garapen jasangarriko politiketan erreferente izateko konpromisoari, bere ekintza publikoan ingurumenarekiko ikuspegia zeharka integratuz. Horren erakusgarri dira trantsizio energetikoaren aldeko apustua, kalitatezko bide azpiegituretan oinarritutako mugikortasun jasangarri eta lehiakorra, abangoardiako garraio publikoaren eskaintza, edo ekonomia zirkularraren sustapena, non Naturklima fundazioa edo Hondakin berrerabilgarrien berrerabilera prestatzeko Gipuzkoako Zentroa erreferente baitira.

Hortaz, 2026ko ekitaldiko aurrekontua emaitzetara bideratutako ikuspegi argi batekin prestatu da, eta, Etorkizuna Eraikiz Estrategiaren esparruan, haren xedea da politika publikoak diseinatu eta monitorizatzea adierazle maila desberdinekin neurtu daitezkeen helburuak ezarriz. Gainera, aurrekontuak urte anitzeko ikuspegia izateak aukera ematen du haren barruan zeharkako politikak integratzeko (genero berdintasuna, hizkuntza berdintasuna eta herritarren partaidetza), haien aurrerapen maila aurrekontu programen ondorioekin lotzea ahalbidetzen duelako.

Aurreko ekitaldiari dagokionez, aurrekontu osoa % 6,71 hazi da, aurrekontu propioa % 6,44 hazi da eta Udalak Finantzatzeko Foru Funtsa, aldiz, %7,06 handitu da termino homogeneoetan.

Gastu-politikei dagokienez, hasierako zuzkidurak beharrak betetzeko nahikoak ez badira, ekitaldian zehar zabalgarritzat jo dira gizarte-gasturako eta errepideko bidaiari-garraiorako kredituak, eta kreditu horiek aurrekontu-beharrak estali arte hornitzeko helburua adierazi da.

Halakotzat hartzen dira, halaber, finantzaketa lotuko proiektuei eta proiektu estrategikoei lotutako ordainketa-kredituak, bai eta ekitaldian zehar sortzen diren kreditu gehigarriak ere, honako beharrizan hauei erantzuteko: i) egoera ekonomikoa, ii) finantzaketa lotuko proiektuak gauzatzea, iii) proiektu estrategikoak gauzatzea, iv) egoitza-eredu berria garatzearekin lotutako inbertsioak, edo v) arrisku-kapitaleko inbertsioak, Gipuzkoako Lurralde Historikoarentzat interes estrategikoa duten enpresa berrien sorrera bultzatzeko eta lehendik dauden enpresen hazkundea eta sustraitzea sustatzeko.

Lurraldearen ongizatea garatzeko udalen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren artean beharrezkoa den lankidetza kontuan hartuta, aurrekontu hauek 49,07 milioi euroko dirulaguntzak aurreikusten dituzte lurraldeko toki entitateen alde.

Gipuzkoan, Araban eta Bizkaian zerga itunduen ondorioz bildutakoaren datuak (PFEZ, Sozietateen gaineko Zerga, BEZ, Zerga Bereziak,...) eta Udalak Finantzatzeko Foru Funtsari buruzkoak.