Funts bibliografiko eta dokumentalen alterazio-arrazoiak
Zein faktorek eragiten diote dokumentuak behar bezala kontserbatzeari?
- 64
Ondare artxibistiko eta dokumentalaren kontserbazioa funtsezko zeregina da ezagutzaren transmisioa, memoria historikoa eta eskubideen defentsa bermatzeko. Tamalez, liburuak eta dokumentuak osatzen dituzten materialek hainbat eragile pairatu ditzakete, haien egoera aldatu eta zahartzea bizkortuz. Eragile horiek, nagusiki, jatorri eta izaeraren arabera sailka daitezke.
Kanpo-eragileak, inguruneak eragindakoak dira, hau da, bai giroak, bai kontserbazio-baldintzek eragindakoak.
Ingurumen-parametroen bat-bateko aldaketek —tenperatura eta hezetasun erlatiboarenak— eragin larria izan dezakete materialetan. Era berean, hainbat argi-iturriren eraginpean luzaroan egoteak —naturala zein artifiziala— euskarriak eta tintak koloregabetzen eta degradatzen laguntzen du.
Faktore biologikoek, hala nola intsektuen, karraskarien eta mikroorganismoen erasoek, beren garapenerako ingurune egokia aurkitzen dute paperean eta beste materia organiko batzuetan, kalte fisiko-mekaniko eta kimiko larriak sortuz.
Azkenik, giza ekintzak —manipulazio desegokiak, konponketa zaharretan egokiak ez diren materialen erabilera edo teknika erasokorrak aplikatzea— era iraunkorrean alda ditzake obren egitura eta egonkortasuna.
Eragile intrintsekoak dokumentuak fabrikatzeko erabiltzen diren material eta tekniketan bertan sortzen dira.
Adibidez, papera fabrikatzeko erabiltzen diren zenbait lehengaik azidotasun-maila handia izan dezakete, eta horren ondorioz, hauskortasuna eta horitzea sortzen dira denborarekin. Era berean, tinta metaloazidoek korrosio-arazoak izaten dituzte, halo ilunak sortu eta papera zulatuz. Horrek irakurketa zaildu eta iraunkortasuna arriskuan jartzen du.
Josteko edo muntatzeko metodo batzuek, baita ere, liburua behar bezala irekitzea muga dezakete edo degradazioa bizkortzen duten egiturazko tentsioak eragin ditzakete.
Eragile horiek identifikatzea funtsezkoa da, batetik, prebentzio eta kontserbazio estrategia egokiak diseinatzeko, eta, bestetik, zaharberritze teknika eraginkor eta egonkorrak aplikatzeko. Ingurumen-kontrola, manipulazio arduratsua eta esku-hartze tekniko zorrotza ekintza funtsezkoak dira gure funtsak gure historia kulturalaren lekuko izaten jarrai dezaten.