Fruituak

Sagarrondoaren gaitz arrunta da, intsektu bektoreen (hain zuzen zikadelidoen) bitartez transmititzen dena. Erasotzeko portaera ziklikoa du. Urte batzuetan ez da nabaritzen eta beste batzuetan kalte larriak eragiten ditu, hau da, uzta-galera handiak.

Gipuzkoan gaitz hau badago; azken urteotan hedatu egin delako, sagasti batzuen bideragarritasun ekonomikoa kolokan jar dezake.

Sagarrondoan nahikoa gaitz arrunta da, ia fruituari baino erasaten ez diona. Gaur egun kontrolatuta dago zoldaren aurka erabiltzen diren fungiziden bidez.

Akaro-espezie guztietan hau da arriskutsuena eta baita Gipuzkoan hedatuena ere; Tetranychus urticae espeziea ere agertzen da, baina gutxiagotan.

Birusak (latinez pozoia esan nahi du) oso mikroorganismo txikiak dira, mikroskopio elektronikoaz baino ikus ez daitezkeenak eta galera ekonomiko handiak eragiten dituzten gaitzak sortzen dituztenak.

Eguzki-izpiek sagarrondoaren fruituak zuzenean jotzen dituztenean, lesio bereziak eragiten dituzte, eta maila apalagoan baldin bada ere, kalteak zuhaitzaren alderdi belarkaretan ere izan daitezke. Kolpea tenperatura handiak baino gehiago tenperatura bat-batean igotzeak eragiten du, zuhaitzaren sistema fisiologikoak egoera berrira azkar moldatu ezin duelako. Egoera hori larriagoa izaten da zuhaitzak ur falta baldin badu.

Kalte txikiak eragiten dituzte.

Afrikako mendebaldetik datorren euli-espezie hau, Mediterraneo alde osoan oso zabalduta dago eta fruta-arboletan kalte handi samarrak sortzen ditu. Gure lurraldean oso gutxi dago; oso negu biguna izan ondoren oso uda beroetan ikusi izan da.

Arazo honek bigarren mailako interesa du.

Azaleko beldarren taldea Tortrizidoen familiako lepidoptero txikiez eratuta dago; beldar hauek guztiek duten ezaugarria fruituen azala jatea eta, ondorioz, ekonomiaren aldetik galerak eragitea da. Zenbait generotakoak dira: Archips, Cacoecia, Capua eta Pandemis generoetakoak, hain zuzen. Gure sagastietan kalterik handienak eragiten dituztenak Capua reticulana eta Pandemis heparana dira eta horietaz arduratuko gara.

Fruitu pipitadunen izurri arruntena eta garrantzizkoena da.

Bi gaitzak gehienetan fruitu berean elkarrekin azaltzen dira, nahiz eta bakoitza bere patogenoak sorrarazten duen. Denboraldiaren amaieran azaltzen dira gaitz hauek eta fruituaren azalari baino ez diote erasotzen. Kontserbaziorako arazorik ez da izaten, baina merkaturatzeko bai.

Genero honetako intsektuak agertu ohi dira batzuetan gure sagastietan. Kimu eta fruitu berrietan kalte nabarmenak eragiten dituzte; batez ere mintegietan halako kalteak areagotu egiten dira.

Gaitz hau Gipuzkoan oso arrunta da eta bi Monilia-espeziek eragindakoa da: M. fructigena eta M. laxa. Sagarrondoaren adar, lore eta fruituei eraso diezaieke. Oraindik gure ingurunean sumatu ez den beste bat ere bada, Monilia fructicola; zelatatu beharreko patogenoa da, berrogeialdia eskatzen duen gaitza delako.

Gure sagastietako beldar arruntak dira. Lehenago aipatutako azal-beldarrarekin nahastu ohi dira askotan, antzekoak direlako eta egiten dituzten kalteak ere berdintsuak izan ohi direlako.

Uzta bildu ondoren fruituak ustelarazten dituen gaitz garrantzitsuena da eta uztan galera handiak eragiten ditu. Gaur egun kontserbazio-teknika berriak erabiltzen direlako, eragina asko murriztu da.

Sagarrondoetan agertzen da, kalterik sorrarazi gabe.

Izurri hedatua eta ugaria da kontu egin gabeko sagastietan edo sagasti zaharretan. Adarrei eta enborrari erasotzen die, eta gutxiagotan fruituari.

Gaur egun izurri hau Gipuzkoan hedapen fasean dago.

Onddoek eragindako gaixotasun hau gure lurraldean badago. Enbor eta adarrak kaltetzen ditu, baita friutuak ere. Kalte hauek garrantzia izan dezakete landaketa gazteetan, zuhaitzaren ahulezia orokorra eraginez.

Bakterioak eragindako gaitza da, sagarrondoari (batez ere barietate sentikor batzuei) kalterik handiena egiten diona. E.B.ko herrialdeetan berrogeialdiko gaitza da.

Gipuzkoan oso arrunta da gaixotasun hau, eta gutxi zaindutako sagastietan egoten da sagarrondoaren zurezko parteei, adarrei batik bat, erasoz.

Hemiptero hauek eragin ditzaketen kalteak txikiak dira.

Gaitz hedatuena eta gure sagastietan kalte handienak eragiten dituena da. Hosto, lore eta fruituei erasotzen die eta muturreko kasuetan kimu eta ernamuinak honda ditzake.

Sagastia lantzeko espezie kaltegarrienetako bat da. Udaberrian egiten dituen kalteak beldurgarriak dira. Ziztatzen dituen hostoak eta fruituak deformatuta geratzen dira. Loraldian populazio txiki bizkor batek uztaren balio-galtze garrantzizkoa eragin dezake.